GoedgekeurdRechtbank Noord-NederlandTussenuitspraakCiviel (NAM)Tussenuitspraak
ECLI:NL:RBNNE:2017:2257
Rechtbank Noord-Nederland · 28 juni 2017 · Eerste aanleg - meervoudig
Rb. Noord-Nederland 28 juni 2017, ECLI:NL:RBNNE:2017:2257Samenvatting
RedactioneelGoedgekeurdTweede tussenvonnis in de zaak van boerderij-eigenaren tegen Maatschap Groningen, NAM, EBN en de Staat over aardbevingsschade. De rechtbank kondigt aan dat de vorderingen tegen de Staat worden afgewezen (formele rechtskracht instemmingsbesluiten, geen causaal verband) en benoemt deskundigen voor boven- en ondergronds onderzoek en herstelkosten; NAM en EBN schieten de kosten voor.
Op rechtspraak.nl (opent in een nieuw venster) Gebruik deze uitspraak in mijn zienswijze Trilling op mijn adres Correctie melden
Samenvatting en labels zijn redactioneel; de uitspraak zelf is leidend.
Feiten uit de uitspraak
Onderwerp
Civiel (NAM)
GoedgekeurdCitaat (regel 51, r.o. 2.2)
“[eiser] meent dat de Staat onrechtmatig jegens hem heeft gehandeld omdat hij zowel voor als na de aardbeving in Huizinge op 16 augustus 2012 onvoldoende heeft ingegrepen in de gaswinning.”
Kwesties
Civiel
GoedgekeurdCitaat (regel 56, r.o. 2.4)
“Gelet op het voorgaande zullen de vorderingen van [eiser] voor zover die zijn gericht tegen de Staat worden afgewezen.”
Overig
GoedgekeurdCitaat (regel 53, r.o. 2.3)
“Voor zover [eiser] aan zijn vorderingen ten grondslag legt dat de minister onrechtmatig heeft gehandeld omdat hij de gaswinning in de jaren vóór Huizinge en het SodM-rapport onvoldoende heeft gemaximeerd, stuit dat af op de formele rechtskracht van die besluiten.”
Kosten van een deskundige
GoedgekeurdCitaat (regel 64, r.o. 2.8)
“NAM en EBN, op wier weg het ligt om tegenbewijs te leveren, hebben ter comparitie laten weten dat zij bereid zijn om de kosten van de deskundigen voor te schieten.”
Wie stelde (hoger) beroep in
Aanvrager
Goedgekeurd
Uitspraak (dictum)
Tussenuitspraak
Goedgekeurd
Gunstig voor
Neutraal
Goedgekeurd
Gemachtigde
mr. M.D. Kalmijn · advocaat · namens aanvrager
Goedgekeurdmr. R. van Tricht · advocaat · namens IMG
Goedgekeurdmr. W.H. van Baren · advocaat · namens IMG
Goedgekeurdmr. B.J. Drijber · advocaat · namens IMG
Goedgekeurd
Deskundige
overig (Ing. P.B.J.M. Elferink) · rechtbankdeskundige · geen oordeel van de rechter
GoedgekeurdFugro N.V. (Flip Hoefsloot) · rechtbankdeskundige · geen oordeel van de rechter
GoedgekeurdCitaat (regel 93)
“de heer Flip Hoefsloot, Principal Consultant, verbonden aan Fugro N.V.,”
Notebomers Bouwgroep (N. Zeldenrust) · rechtbankdeskundige · geen oordeel van de rechter
GoedgekeurdCitaat (regel 97)
“de heer N. Zeldenrust, verbonden aan Notebomers Bouwgroep,”
Niet genoemd in de uitspraak: bedragen, aantal schades, trillingssterkte, plaats, datum besluit op bezwaar.
Elk feit staat letterlijk in de uitspraak; klap het citaat open voor de vindplaats.
Kernoverwegingen
r.o. 2.3
GoedgekeurdVerwijten over onvoldoende maximering van de gaswinning vóór Huizinge stuiten af op de formele rechtskracht van de instemmingsbesluiten.
“stuit dat af op de formele rechtskracht van die besluiten.”
r.o. 2.4
GoedgekeurdVoor de periode na Huizinge ontbreekt onderbouwing dat de schade door het niet adequaat ingrijpen van de Staat is ontstaan of toegenomen; vorderingen tegen de Staat worden afgewezen.
“Gelet op het voorgaande zullen de vorderingen van [eiser] voor zover die zijn gericht tegen de Staat worden afgewezen.”
r.o. 2.7
GoedgekeurdDe rechtbank laat de door NAM voorgestelde boven- en ondergrondse onderzoeken en een herstelkostencalculatie door benoemde deskundigen uitvoeren.
“De rechtbank zal de door NAM voorgestelde onderzoeken laten uitvoeren en met het oog daarop de in het dictum genoemde personen als deskundigen benoemen.”
Inhoudsindicatie van de Rechtspraak
Aardbevingskamer. Aansprakelijkheid staat. Benoeming deskundigen.
Volledige tekst
Tekst van rechtspraak.nl (CC0). Elke regel heeft een eigen adres, bijvoorbeeld #r12.
1vonnis
2RECHTBANK NOORD-NEDERLAND
3Afdeling privaatrecht
4Locatie Assen
5zaaknummer / rolnummer: C/19/111171 / HA ZA 15-165
6Vonnis van 28 juni 2017
7in de zaak van
81 [eiser] ,
92. [eiseres],
10beiden wonende te [woonplaats] ,
11eisers, hierna samen: [eiser]
12advocaat mr. M.D. Kalmijn te Leeuwarden,
13tegen
141. het samenwerkingsverband
15MAATSCHAP GRONINGEN,
16gevestigd te Utrecht,
17gedaagde, hierna: Maatschap Groningen
18advocaat mr. R. van Tricht te Amsterdam,
19alsmede haar maten in hoedanigheid van maat, alsmede afzonderlijke partij:
202. de besloten vennootschap
21NEDERLANDSE AARDOLIE MAATSCHAPPIJ B.V.,
22statutair gevestigd te Assen,
23gedaagde, hierna: NAM
24advocaat mr. R. van Tricht te Amsterdam,
253. de besloten vennootschap
26EBN B.V.,
27gevestigd te Utrecht,
28gedaagde, hierna: EBN
29advocaat mr. W.H. van Baren te Amsterdam,
304. STAAT DER NEDERLANDEN
31(MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN),
32zetelende te Den Haag,
33gedaagde, hierna: de Staat
34advocaat mr. B.J. Drijber te 's-Gravenhage.
351 De procedure
361.1. - het tussenvonnis van 5 oktober 2016;
37de rolbeschikking van 11 januari 2017;
38de akte van 2 februari 2017 van [eiser] ;
39de akte na tussenvonnis van NAM van 2 februari 2017;
40de akte van de Staat van 2 februari 2017;
41de akte van EBN van 2 februari 2017;
42het proces-verbaal van comparitie op 2 februari 2017;
43de akte na comparitie van NAM van 1 maart 2017.
441.2. Ten slotte is vonnis bepaald.
452 De nadere beoordeling
46Tussenvonnis en comparitie
472.1. In het tussenvonnis van 5 oktober 2016 heeft de rechtbank (kort samengevat) beslist dat [eiser] niet ontvankelijk zal worden verklaard in zijn vorderingen tegen de (stille) Maatschap Groningen en dat - alleen - NAM en EBN op grond van artikel 6:177 BW hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schade die [eiser] als gevolg van de aardbevingen heeft geleden en lijdt. De vraag of ook de Staat daarvoor ex artikel 6:162 BW aansprakelijk is en het oordeel over de schade(omvang) heeft de rechtbank aangehouden. Er is een comparitie van partijen gelast teneinde deze punten met partijen te bespreken.
48Die comparitie heeft op 2 februari 2017 plaatsgevonden. NAM heeft bij die gelegenheid onder meer meegedeeld dat er geen andere stukken zijn van HBS dan de reeds door haar overgelegde stukken; [eiser] dat de schadebedragen die HBS hem destijds noemde, in de orde lagen van wat NAM hem al heeft uitbetaald. Partijen hebben verder aangegeven dat het hun voorkeur heeft dat de rechtbank de schade van [eiser] in deze procedure begroot en bij akte nog een voorstel gedaan voor een als deskundige te benoemen calculator.
49De rechtbank oordeelt thans als volgt.
50Aansprakelijkheid Staat
512.2. [eiser] meent dat de Staat onrechtmatig jegens hem heeft gehandeld omdat hij zowel voor als na de aardbeving in Huizinge op 16 augustus 2012 onvoldoende heeft ingegrepen in de gaswinning. Er waren volgens [eiser] al voor Huizinge signalen om de gewonnen hoeveelheden onverantwoord te vinden, maar de Staat was met het oog op zijn portemonnee ziende blind. Minister Kamp is de eerste minister die zich in de problematiek heeft verdiept; daarvoor wilde de Staat er altijd omheen.
52De Staat weerspreekt dat de Staat een verwijt treft. Hij heeft aangevoerd dat voor de vraag of sprake is van onrechtmatig handelen, beslissend is of de Staat het schaderisico kende of had behoren te kennen, wat naar de toenmalige stand van zaken moet worden beoordeeld. Voor Huizinge is de minister steeds afgegaan op de rapporten van de onafhankelijke instanties en deze bevatten geen, althans onvoldoende, signalen dat de gaswinning ernstige gevolgen zou kunnen hebben. Na Huizinge en het rapport van SodM heeft de minister direct diverse onderzoeken laten uitvoeren. Aangezien de minister met allerlei belangen rekening heeft te houden, is het dichtdraaien van de gaskraan geen optie. De Staat bestrijdt daarnaast dat een causaal verband bestaat tussen de schade waarvan [eiser] vergoeding vordert en het aan de Staat verweten (onvoldoende) handelen.
532.3. Zoals de rechtbank in haar vonnis van 1 maart 2017 (ECLI:NL:RBNNE:2017:715) in een andere ‘aardbevingszaak’ heeft overwogen, liggen aan de gaswinning instemmingsbesluiten van de minister ten grondslag. De instemmingsbesluiten die golden voor en ten tijde van de aardbeving in Huizinge zijn niet (succesvol) aangevochten in een bestuursrechtelijke procedure, hoewel die rechtsgang openstond. Daarom moet de civiele rechter in beginsel (ambtshalve) uitgaan van de rechtmatigheid van die besluiten. Voor zover [eiser] aan zijn vorderingen ten grondslag legt dat de minister onrechtmatig heeft gehandeld omdat hij de gaswinning in de jaren vóór Huizinge en het SodM-rapport onvoldoende heeft gemaximeerd, stuit dat af op de formele rechtskracht van die besluiten. Dat de Staat bij de totstandkoming van die besluiten onrechtmatig heeft gehandeld door belanghebbenden onjuiste informatie te verstrekken of relevante informatie achter te houden, is gesteld noch gebleken.
54Dat ligt - zo is in het vonnis van 1 maart 2017 geoordeeld - anders voor de periode daarna. Toen had van de minister een verdergaand ingrijpen in de gasproductie verwacht mogen worden. Dit is echter onvoldoende om te oordelen dat de Staat jegens [eiser] aansprakelijk is voor de schade waarvan hij thans vergoeding vordert. Daarvoor is namelijk nodig dat die schade door het gestelde ‘niet adequaat ingrijpen’ van de Staat na de beving in Huizinge en het rapport van SodM is ontstaan of toegenomen. [eiser] , die (met name) vergoeding vordert van schade die als gevolg van de aardbeving in Huizinge is ontstaan, heeft ook nadat de Staat een beroep had gedaan op het ontbreken van causaal verband tussen het aan hem gemaakte verwijt en de gestelde schade, niet voldoende onderbouwd dat en zo ja, in hoeverre dit het geval is.
55Voor zover [eiser] meent dat de minister de gaswinning na de aardbeving in Huizinge helemaal door NAM had moeten laten staken wordt die stelling verworpen. Uit de uitspraak van de Afdeling bestuursrecht van de Raad van State van 18 november 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:3578) volgt dat de gaswinning in het Groningenveld vooralsnog niet verder behoefde te worden beperkt dan tot 27 miljard m3 per gasjaar en [eiser] heeft niet onderbouwd dat de onderhavige schade niet zou zijn geleden indien de minister de gasproductie na de beving in Huizinge eerder tot dat niveau zou hebben teruggebracht.
562.4. Gelet op het voorgaande zullen de vorderingen van [eiser] voor zover die zijn gericht tegen de Staat worden afgewezen.
57[eiser] zal als de grotendeels in het ongelijk gestelde partij, de proceskosten van de Staat moeten dragen.
582.5. De hiervoor aangekondigde beslissing zal worden opgenomen in het eindvonnis.
59Vaststelling (omvang) schade
602.6. De rechtbank heeft in het tussenvonnis aangegeven dat zij overweegt om een of meer deskundigen te benoemen die over de schade aan de boerderij van [eiser] kunnen rapporteren. NAM heeft in haar akte na tussenvonnis meegedeeld dat het onderzoek wat haar betreft zowel op de bovengrond als op de ondergrond betrekking dient te hebben en voorstellen gedaan ten aanzien van de te benoemen deskundigen en de aan deze te stellen vragen. [eiser] en EBN hebben aangegeven zich in de voorstellen van NAM te kunnen vinden, zij het dat [eiser] een paar kanttekeningen heeft geplaatst bij de te benoemen deskundigen en van mening is dat deze niet zonder meer via de door NAM voorgestelde TNO-methodiek te werk dienen te gaan. Partijen zijn het ook eens geworden over de benoeming van een calculator en hebben daartoe Notebomers Bouwgroep te Lutjegast en Surhuisterveen voorgesteld. De rechtbank merkt hierbij op dat NAM en EBN aan de benoeming de voorwaarde hebben gesteld dat Notebomers Bouwgroep niet zal worden ingeschakeld voor (herstel)werkzaamheden waarvoor [eiser] een of meer gedaagden aansprakelijk acht. De rechtbank verstaat dat [eiser] met deze voorwaarde heeft ingestemd.
612.7. De rechtbank zal de door NAM voorgestelde onderzoeken laten uitvoeren en met het oog daarop de in het dictum genoemde personen als deskundigen benoemen. Zij hebben laten weten daartoe bereid te zijn en ten opzichte van partijen vrij te staan. De rechtbank zal aan deze deskundigen de vragen voorleggen die in de akte na tussenvonnis van NAM zijn geformuleerd, zij het vraag c in een enigszins aangepaste vorm.
62Zoals ter comparitie besproken dient het aan de deskundigen te worden overgelaten hoe zij hun onderzoek willen verrichten. Wel zullen, zoals NAM heeft verzocht, in de vraagstelling de relevante factoren worden genoemd die zij in het onderzoek dienen te betrekken. Daarnaast is - voor de duidelijkheid - nog een vraag (I sub e) toegevoegd.
63Het is aan de deskundigen of zij een gezamenlijk rapport dan wel afzonderlijke rapporten uitbrengen.
642.8. NAM en EBN, op wier weg het ligt om tegenbewijs te leveren, hebben ter comparitie laten weten dat zij bereid zijn om de kosten van de deskundigen voor te schieten.
65Verdere gang van zaken
662.9. In afwachting van de deskundigenberichten over de oorzaak van de schade aan de boerderij en de daarmee gemoeide herstelkosten, houdt de rechtbank iedere verdere beslissing aan.
67BESLISSING
68De rechtbank
69Ten aanzien van het geschil tussen [eiser] en NAM en EBN
70deskundigenonderzoek
711. beveelt onderzoeken door deskundigen ter beantwoording van de volgende vragen:
72I. Boven- en ondergronds onderzoek
73Wat is de algehele bouwkundige toestand van de boerderij van [eiser] , uitgesplitst per gebouwdeel?
74Kunt u de door [eiser] genoemde schades (die niet reeds door Dekra in het Dekra-rapport van 14 mei 2014, productie 8 bij dagvaarding, als aardbevingsgerelateerd zijn beoordeeld) per gebouw en per gevel/bouwdeel in beeld brengen, mede op basis van een 3D-scan?
75Wat is de oorzaak of wat zijn oorzaken van de diverse schade ? Wilt u in uw onderzoek in ieder geval de volgende punten betrekken:
76alle omgevingsfactoren die trillingen kunnen veroorzaken, zoals verkeer, windbelasting/storm en aardbevingen;
77de bodemgesteldheid, inclusief de grondwaterstand en eventuele grondverbetering; en
78de wijze waarop de boerderij van [eiser] is gefundeerd.
79Indien u concludeert dat sprake is van meerdere oorzaken van de schades, kunt u toelichten in welke mate (uitgedrukt in percentages) de verschillende oorzaken aan het ontstaan van de schades hebben bijgedragen?
80Kunt u aangeven of en zo ja in welke mate (uitgedrukt in percentages) en op welke termijn de diverse schades ook zouden zijn ontstaan indien er geen sprake zou zijn van aardbevingen ten gevolge van de gaswinning in het Groningenveld?
81Geeft uw onderzoek overigens nog aanleiding tot opmerkingen?
82II. Onderzoek herstelkosten
83Welk bedrag is per post volgens u gemoeid met herstel van de geconstateerde schade?
84Wat zijn – indien nodig - de kosten van ontruiming van de opstallen, tijdelijke woon- en opslagruimte en nieuwe aanleg van tuin en afrastering van de weilanden ?
85Geeft uw onderzoek overigens nog aanleiding tot opmerkingen?
86deskundigen
872. benoemt tot deskundige:
88Bovengronds onderzoek
89 de heer Ing. P.B.J.M. Elferink,
90De Horsterhof 15,
917542 NC Enschede,
92Ondergronds onderzoek
93 de heer Flip Hoefsloot, Principal Consultant, verbonden aan Fugro N.V.,
94Veurse Achterweg 10,
952264 SG, Leidschendam,
96Onderzoek herstelkosten
97 de heer N. Zeldenrust, verbonden aan Notebomers Bouwgroep,
98De Wieren 18,
999866 AK Lutjegast,
100het voorschot
1013. bepaalt met het oog op de vaststelling van het voorschot op de kosten van de deskundigen het volgende:
102de deskundigen dienen ieder binnen twee weken na ontvangst van het procesdossier een begroting van de kosten op te geven aan de griffie van de rechtbank, gespecificeerd naar het verwachte aantal te besteden uren, het uurtarief en de eventuele overige kosten
103na ontvangst van de opgave zal de procedure binnen twee weken verwezen worden na de rol, om partijen de gelegenheid te geven zich bij akte uit te laten over de deskundigenkosten
104indien niet of niet tijdig bezwaar wordt gemaakt, wordt de hoogte van het voorschot op de kosten van de deskundigen reeds nu voor alsdan vastgesteld op het door de deskundige begrote bedrag
105indien wel tijdig bezwaar wordt gemaakt, zal het voorschot worden vastgesteld bij afzonderlijke rechterlijke beslissing,
1064. bepaalt dat NAM en EBN het voorschot ter griffie zullen deponeren, welk bedrag na ontvangst van een nota met betaalinstructies van het Landelijk Dienstencentrum voor de Rechtspraak moet worden voldaan aan de griffier.
1075. draagt de griffier op om de deskundigen onmiddellijk in kennis te stellen van de betaling van het voorschot,
108het onderzoek
1095. bepaalt dat NAM het procesdossier binnen twee weken na uitspraak van dit vonnis in afschrift aan de deskundigen dient te doen toekomen,
1106. bepaalt dat de deskundige het onderzoek zelfstandig zal instellen op de door de deskundige in overleg met partijen te bepalen tijd en plaats,
1117. wijst de deskundigen er op dat:
112de deskundige voor aanvang van het onderzoek dient kennis te nemen van de Leidraad deskundigen in civiele zaken (te raadplegen op www.rechtspraak.nl),
113de deskundige het onderzoek onmiddellijk dient te staken en contact dient op te nemen met de griffier, indien tijdens de uitvoering van de werkzaamheden het voorschot niet toereikend blijkt te zijn,
114de deskundige partijen bij een onderzoek van een object ter plaatse gelegenheid dient te bieden dit onderzoek bij te wonen; indien slechts één partij, althans niet alle partijen, bij het onderzoek van objecten ter plaatse aanwezig is of zijn, de deskundige dit onderzoek niet mag uitvoeren, tenzij alle partijen zijn uitgenodigd om bij dat onderzoek aanwezig te zijn, en dat uit het rapport moet blijken dat hieraan is voldaan,
115indien partijen bij het onderzoek van objecten ter plaatse aanwezig zijn geweest, uit het rapport moet blijken welke opmerkingen zij hebben gemaakt en welke verzoeken zij hebben gedaan, en hoe de deskundige hierop heeft gereageerd,
1168. bepaalt dat partijen nadere inlichtingen en gegevens aan de deskundigen dienen te verstrekken indien deze daarom verzoekt, de deskundigen toegang dienen te verschaffen tot voor het onderzoek noodzakelijke plaatsen, en de deskundigen ook voor het overige gelegenheid dienen te geven tot het verrichten van het onderzoek,
117het schriftelijk rapport
1189. draagt de deskundigen op om uiterlijk drie maanden na ontvangst van de in kennisstelling van de betaling van het voorschot een schriftelijk en ondertekend bericht in drievoud ter griffie van de rechtbank in te leveren, onder bijvoeging van een gespecificeerde declaratie,
11910. wijst de deskundigen er op dat:
120uit het schriftelijk bericht moet blijken op welke stukken het oordeel van de deskundige is gebaseerd,
121de deskundige een concept van het rapport aan partijen moet toezenden, opdat partijen de gelegenheid krijgen binnen vier weken daarover bij de deskundige opmerkingen te maken en verzoeken te doen, en dat de deskundige in het definitieve rapport de door partijen gemaakte opmerkingen en verzoeken en de reactie van de deskundige daarop moet vermelden,
12211. bepaalt dat partijen binnen vier weken dienen te reageren op het conceptrapport van de deskundige nadat dit aan partijen is toegezonden en dat partijen bij de deskundige geen gelegenheid hebben op elkaars opmerkingen en verzoeken naar aanleiding van het conceptrapport te reageren,
123overige bepalingen
12412. draagt de griffier op de zaak op een eerdere rol te plaatsen:
125indien het voorschot niet binnen de daarvoor bepaalde (eventueel verlengde) termijn is ontvangen: voor artikel 2.11. van het landelijk procesreglement of
126na ontvangst ter griffie van het deskundigenbericht:
127voor conclusie na deskundigenbericht aan de zijde van [eiser] op een termijn van vier weken, waarna NAM en EBN op de rol van vier weken daarna een antwoordconclusie na deskundigenonderzoek kunnen nemen,
12813. verklaart de beslissing over het voorschot uitvoerbaar bij voorraad,
129Ten aanzien van alle partijen
13014. houdt iedere verdere beslissing aan.
131Dit vonnis is gewezen door mr. E.W. van Weringh, mr. M.E. van Rossum en mr. J. Wichers en in het openbaar uitgesproken op 28 juni 2017.