GoedgekeurdGerechtshof Arnhem-Leeuwardenmeervoudige kamerTussenuitspraakCiviel (NAM)Tussenuitspraak
Hof Arnhem-Leeuwarden (civiel, NAM; tussenarrest met benoeming van een deskundige): voor weerlegging van het bewijsvermoeden geldt de maatstaf van de Hoge Raad (2019), niet de strengere 'evident en autonoom'-maatstaf uit de bestuursrechtspraak; aan een bouwwerk mag in beginsel niet de eis worden gesteld dat het bodembeweging zonder schade doorstaat.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · 20 januari 2026 · meervoudige kamer · Hoger beroep, Tussenuitspraak
Hof Arnhem-Leeuwarden 20 januari 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:295Samenvatting
RedactioneelGoedgekeurdEen woningeigenaar vordert van de NAM herstelkosten (vermeerderd tot € 846.000) voor aardbevingsschade; de rechtbank wees dat af na een deskundigenbericht. Het hof houdt vast aan de HR-maatstaf voor weerlegging van het bewijsvermoeden en vraagt de eerder benoemde deskundige om een aanvullend bericht, met reactie op de partijdeskundigen en zonder gebruik van voorspellende kansberekening.
Citaat (regel 79)
“4.19 In afwachting van een en ander zal iedere verdere beslissing worden aangehouden.”
Op rechtspraak.nl (opent in een nieuw venster) Gebruik deze uitspraak in mijn zienswijze Trilling op mijn adres Correctie melden
Samenvatting en labels zijn redactioneel; de uitspraak zelf is leidend.
Feiten uit de uitspraak
Onderwerp
Civiel (NAM)
GoedgekeurdCitaat (regel 29)
“2.1 Het gaat in deze zaak om de vraag of NAM aansprakelijk is voor schade aan de woning van [appellant] .”
Kwesties
Maatstaf voor weerlegging
GoedgekeurdCitaat (regel 64, r.o. 4.10)
“volgt het hof, gezien het voorgaande, hem daarin niet.”
Bewijsvermoeden
GoedgekeurdCitaat (regel 60)
“4.6 De rechtbank heeft in het tussenvonnis van 20 mei 2020 geoordeeld dat [appellant] vanwege de door hem gestelde scheurvorming van de woning een beroep toekomt op het wettelijk bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW en dat het aan NAM is om dit bewijsvermoeden te weerleggen.”
Kosten van een deskundige
GoedgekeurdCitaat (regel 77)
“4.17 Het hof zal NAM belasten met het voorschot op de kosten van de deskundige.”
Civiel
GoedgekeurdCitaat (regel 55, r.o. 4.4.3)
“Het hof acht onder deze omstandigheden ook de tweede vermeerdering van eis toelaatbaar.”
Wie stelde (hoger) beroep in
Aanvrager
Goedgekeurd
Uitspraak (dictum)
Tussenuitspraak
Goedgekeurd
Gunstig voor
Neutraal
Goedgekeurd
Gemachtigde
mr. J.R. Bügel · advocaat · namens aanvrager
Goedgekeurdmr. P.A.Th. Kostwinder · advocaat · namens NAM
Goedgekeurd
Deskundige
overig · rechtbankdeskundige · rechter vraagt nader onderzoek
GoedgekeurdCitaat (regel 75, r.o. 4.15)
“Het hof vraagt de deskundige dus om de gestelde vragen (in elk geval ook en afzonderlijk) te beantwoorden zonder daarbij gebruik te maken van gegevens die (mede) gebaseerd zijn op voorspellende kansen (vgl. ook hierboven, in 4.11.2).”
Octa Adviseurs · partijdeskundige · geen oordeel van de rechter
GoedgekeurdCitaat (regel 39)
“3.3 Naar aanleiding van de schademelding heeft Octa Adviseurs (hierna: Octa) in opdracht van NAM de gemelde schade aan de woning onderzocht.”
Troostwijk Expertises · contra-expert · geen oordeel van de rechter
GoedgekeurdCitaat (regel 40)
“3.4 [appellant] heeft vervolgens een contra-expertise laten uitvoeren door Troostwijk Expertises (hierna: Troostwijk).”
overig · contra-expert · rechter vraagt nader onderzoek
GoedgekeurdCitaat (regel 74, r.o. 4.14)
“Het hof wil in dat verband dat de deskundige reageert op de rapporten en het commentaar van [naam3] en de notitie van Witteveen+Bos”
Witteveen+Bos · partijdeskundige · rechter vraagt nader onderzoek
GoedgekeurdCitaat (regel 74, r.o. 4.14)
“Het hof wil in dat verband dat de deskundige reageert op de rapporten en het commentaar van [naam3] en de notitie van Witteveen+Bos”
Bedrag
€ 24.002,73 · gevorderd
GoedgekeurdCitaat (regel 30, r.o. 2.2)
“aanvankelijk gevorderd dat NAM wordt veroordeeld tot vergoeding van de kosten van herstel van de woning van € 24.002,73 inclusief btw.”
€ 846.000,00 · gevorderd
GoedgekeurdCitaat (regel 32, r.o. 2.4)
“vermeerderd tot € 846.000 met rente vanaf 13 februari 2014”
€ 50.000,00 · gevorderd
GoedgekeurdCitaat (regel 32, r.o. 2.4)
“te vermeerderen met bijkomende kosten van € 50.000 met rente”
€ 12.955,47 · deskundigenkosten
Goedgekeurd€ 6.534,00 · deskundigenkosten
GoedgekeurdCitaat (regel 33, r.o. 2.5)
“behoudens de gevorderde kosten van deskundigenadvies en daarvoor € 6.534 toegewezen”
€ 8.656,68 · overig
GoedgekeurdCitaat (regel 42, r.o. 3.5)
“dat de schade door bevingen kan worden vastgesteld op € 8.656,68 inclusief btw.”
Niet genoemd in de uitspraak: aantal schades, trillingssterkte, plaats, datum besluit op bezwaar.
Elk feit staat letterlijk in de uitspraak; klap het citaat open voor de vindplaats.
Kernoverwegingen
r.o. 4.10
GoedgekeurdGeen strengere maatstaf (evidente en autonome oorzaak, zoals in bestuursrechtspraak) voor weerlegging van het bewijsvermoeden; de HR-maatstaf van 2019 geldt.
“volgt het hof, gezien het voorgaande, hem daarin niet.”
Regel 68
GoedgekeurdAls bevingsschade niet op voorhand is uit te sluiten, moet de NAM een alternatieve oorzaak aannemelijk maken; een kleine voorspellende kans volstaat niet.
“4.11.3 In het geval schade door aardbevingen niet op voorhand kan worden uitgesloten, is voor het bewijs dat de schade niet (mede) door aardbevingen is veroorzaakt, in ieder geval het bestaan van een of meer alternatieve mogelijke schadeoorzaken vereist.”
r.o. 4.16
GoedgekeurdEen aanvullend deskundigenbericht is geen nieuwe bewijskans voor de NAM in strijd met het bewijsvermoeden, maar valt binnen de discretionaire bevoegdheid van het hof.
“Daarmee heeft het hof geen bewijsoordeel gegeven en evenmin iets afgedaan aan wat in de rechtsoverwegingen 4.6 en volgende is overwogen.”
Inhoudsindicatie van de Rechtspraak
Geschil over schade aan een woning die het gevolg zou zijn van aardbevingen als gevolg van gaswinning. Anders dan de woningeigenaar bepleit, is er voor weerlegging van het bewijsvermoeden geen reden uit te gaan van een strengere maatstaf dan verwoord door de Hoge Raad in 2019. Gelet op het nadere debat van partijen over de oorzaak van de schade, dat zij hebben bijgezet met reactie van de door hen…
Volledige tekst
Tekst van rechtspraak.nl (CC0). Elke regel heeft een eigen adres, bijvoorbeeld #r12.
1GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN
2locatie Leeuwarden, afdeling civiel
3zaaknummer gerechtshof 200.348.713/01
4zaaknummer rechtbank Noord-Nederland 127612
5arrest van 20 januari 2026
6in de zaak van
7[appellant] ,
8die woont in [woonplaats] ,
9die hoger beroep heeft ingesteld,
10en bij de rechtbank optrad als eiser,
11hierna: [appellant],
12advocaat: mr. J.R. Bügel te Dronten,
13tegen
14Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.,
15die is gevestigd in 's-Gravenhage,
16en bij de rechtbank optrad als gedaagde,
17hierna: NAM,
18advocaat: mr. P.A.Th. Kostwinder te Groningen .
191Het verloop van de procedure in hoger beroep
201.1 [appellant] heeft hoger beroep ingesteld tegen de vonnissen die de rechtbank Noord-Nederland, locatie Assen, op 20 mei 2020, 11 november 2020 en 8 mei 2024 heeft gewezen.
211.2 Vervolgens hebben partijen de volgende stukken gewisseld:
22een memorie van grieven, met drie producties
23een memorie van antwoord, met één productie
24een akte uitlating productie van de zijde van [appellant]
25een akte overlegging producties van de zijde van [appellant]
26een akte wijziging van eis, met één productie van de zijde van [appellant] .
271.3 Daarna heeft op 4 december 2025 een mondelinge behandeling bij het hof plaatsgevonden. Daarvan is een verslag gemaakt dat aan het dossier is toegevoegd (het proces-verbaal). Hierna hebben partijen het hof gevraagd opnieuw arrest te wijzen.
282De kern van de zaak
292.1 Het gaat in deze zaak om de vraag of NAM aansprakelijk is voor schade aan de woning van [appellant] .
302.2 [appellant] heeft, na vermindering van eis, bij de rechtbank aanvankelijk gevorderd dat NAM wordt veroordeeld tot vergoeding van de kosten van herstel van de woning van € 24.002,73 inclusief btw.
312.3 De rechtbank heeft een deskundigenbericht gelast, waarover het hof in hoger beroep in een arrest van 5 juli 2022 heeft beslist.
322.4 Nadat het deskundigenbericht aan de rechtbank was uitgebracht, heeft [appellant] zijn vordering tot vergoeding van de kosten van herstel van de woning vermeerderd tot € 846.000 met rente vanaf 13 februari 2014, te vermeerderen met bijkomende kosten van € 50.000 met rente en met kosten van zijn deskundige van € 8.633,35 inclusief btw.
332.5 De rechtbank heeft in het vonnis van 8 mei 2024 de vordering afgewezen, behoudens de gevorderde kosten van deskundigenadvies en daarvoor € 6.534 toegewezen, onder bepaling dat NAM de kosten van het door de rechtbank gelaste deskundigenbericht moet dragen. Voor het overige zijn de proceskosten tussen partijen gecompenseerd.
342.6 De bedoeling van het hoger beroep is dat de vermeerderde vordering tot vergoeding van de kosten van herstel van de woning alsnog wordt toegewezen, onder vermeerdering van de vordering tot vergoeding van gemaakte kosten van deskundigenadvies, zowel bij de rechtbank als in hoger beroep, tot € 10.291,05, later verder vermeerderd tot € 12.955,47.
353De feiten waarvan het hof uitgaat
363.1 [appellant] is eigenaar van de woningen aan [adres1] (hierna: de woning) en [adres2] in
37[plaats] . De woning is in 1915 gebouwd; daarvan is [appellant] vanaf 1988 eigenaar.
383.2 In 2014 heeft [appellant] melding gemaakt van schade aan beide woningen als gevolg van de aardbeving bij Leermens op 13 februari 2014 bij Centrum Veilig Wonen. De schade aan de woning [adres2] is inmiddels afgehandeld.
393.3 Naar aanleiding van de schademelding heeft Octa Adviseurs (hierna: Octa) in opdracht van NAM de gemelde schade aan de woning onderzocht. Octa heeft vervolgens op 4 augustus 2014 een rapport uitgebracht. Octa heeft blijkens dit rapport geconstateerd dat er geen oorzakelijk verband is tussen de door [appellant] getoonde schade en de bevingen. Volgens Octa zijn de aangetroffen schades mogelijk veroorzaakt door zetting/verzakking.
403.4 [appellant] heeft vervolgens een contra-expertise laten uitvoeren door Troostwijk Expertises (hierna: Troostwijk). Troostwijk heeft in november 2015 de schade aan de woning onderzocht en haar bevindingen opgenomen in een rapportage d.d. 28 maart 2016.
41Troostwijk komt tot de conclusie dat de constatering van Octa dat er geen oorzakelijk verband is tussen de schade en de gaswinning niet juist is.
423.5 Op 14 februari 2017 is, nadat de partij-deskundigen niet tot overeenstemming over de schadevaststelling konden komen, bij akte een derde expert / arbiter (Janze Expertisebureau; hierna: Janze) verzocht de schade binnen de grenzen van de taxaties van de eerdere deskundigen bindend vast te stellen. Janze komt in haar rapport van 11 december 2017 tot de conclusie dat bij de woning sprake is van scheurvorming, waarvan het aannemelijk is dat deze door aardbevingen is ontstaan of verergerd, dat de schade aan de al in slechte staat verkerende buitengevels daardoor voor een klein deel is toegenomen, dat het buitenproportioneel is alle aanwezige schade als aardbeving gerelateerd toe te kennen en dat de schade door bevingen kan worden vastgesteld op € 8.656,68 inclusief btw.
433.6 JBG Bedrijfsburo heeft – blijkens haar brieven met bijlagen van 26 juni 2017 – de totale herstelkosten (binnen en buiten) aan de woning begroot op € 24.002,73 inclusief btw.
443.7 De door de rechtbank benoemde deskundige dhr. ing. [naam2] heeft in een op 16 september 2023 uitgebracht rapport (hierna: het deskundigenrapport) de aan hem gestelde vragen beantwoord op basis van de zogenaamde TNO methodiek “Methodiek voor onderzoek naar de oorzaak van gebouwschade – versie 2”. De deskundige komt in zijn rapport onder meer tot de conclusie dat de schades niet veroorzaakt zijn door gaswinning, dat de schades allemaal bouwkundig van aard zijn en niet door een aardbeving zijn verergerd, dat de mate van zekerheid dat de schade ook zonder de bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten zou zijn ontstaan, 100% is en dat de scheurvorming wordt veroorzaakt door zetting (consolidatie en krimp) en/of doorbuiging van een balklaag en/of geen deugdelijke lateiconstructie en/of geen deugdelijke/passende fundatie.
453.8 In opdracht van [appellant] heeft dhr. ir. [naam3] (hierna: [naam3] ) het deskundigenrapport becommentarieerd. [naam3] komt in zijn rapport van 14 januari 2024 tot de conclusie dat het deskundigenrapport op geen enkele manier een andere schadeoorzaak aantoont dan gaswinning met als gevolg bodembewegingen. Op 10 februari 2025 heeft [naam3] op verzoek van [appellant] een nader rapport en op 12 februari 2025 nog een aanvullend rapport uitgebracht.
463.9 NAM heeft ingenieursbureau Witteveen+Bos te Deventer gevraagd op de rapporten van [naam3] te reageren. In haar notitie van 26 mei 2025 bestrijdt Witteveen+Bos de door [naam3] gehanteerde methodiek alsook zijn bevindingen en conclusies.
474Het oordeel van het hof
48Bezwaar tegen nadere aktes
494.1 NAM heeft bezwaar gemaakt tegen de toelating van de door [appellant] op 24 november 2025 ingediende akte uitlating productie en de op 2 december 2025 ingediende akte wijziging van eis. De op 24 november 2025 ingediende akte is tijdig ingediend en houdt een reactie in op de door NAM bij haar memorie van antwoord gevoegde productie. Dat die akte deels een reactie omvat van de door [appellant] ingeschakelde deskundige maakt die akte, gelet ook op de aard en inhoud van het partijdebat, niet ontoelaatbaar. De inhoud van de akte zal, zoals hierna zal blijken, worden betrokken bij de van de deskundige te vragen nadere deskundigenbericht. Aan het bezwaar van NAM tegen deze akte gaat het hof dan ook voorbij. Het tegen de vermeerdering van eis gemaakte bezwaar zal hierna worden besproken.
50Vermeerderingen van eis
514.2 [appellant] heeft, nadat de door rechtbank benoemde deskundige zijn rapport had uitgebracht, zijn vordering vermeerderd. Voor zover die vermeerdering zag op de kosten van de door [appellant] ingeschakelde [naam3] heeft de rechtbank die vermeerdering toelaatbaar geacht. Voor het overige heeft de rechtbank de toelaatbaarheid van die eisvermeerdering in het midden gelaten. Voor alle duidelijkheid overweegt het hof dat zij recht zal doen op de vordering van [appellant] zoals die is komen te luiden in [appellant] conclusie van 17 januari 2024 (en zoals nadien vermeerderd). Het hof stelt vast dat NAM, gezien het door haar gestelde in randnummer 3.3.2 van haar memorie van antwoord, in hoger beroep ook van die vordering uitgaat. Het hof heeft in dit verband overigens vastgesteld dat de verwoording van [appellant] vermeerderde vordering in rov. 2.12 van het vonnis van 8 mei 2024 op een kennelijke rekenfout berust; [appellant] heeft zijn vordering tot vergoeding van de kosten van herstel van zijn woning vermeerderd als hiervoor vermeld in rov. 2.4.
524.3 [appellant] heeft in hoger beroep zijn vordering, voor zover die ziet op de kosten van de door hem geraadpleegde deskundige [naam3] , tweemaal vermeerderd.
534.4.1 De eerste vermeerdering tot € 10.291,05 heeft processueel op het juiste moment plaatsgevonden en NAM heeft daartegen geen bezwaar gemaakt. Ook ambtshalve ziet het hof geen reden deze eiswijziging buiten beschouwing te laten.
544.4.2 De tweede vermeerdering van eis tot € 12.955,47, ingediend op 2 december 2025, is van ná het nemen van de in artikel 347 lid 1 Rv genoemde conclusies (memories). De mogelijkheid om de eis of de grondslag daarvan daarna nog te wijzigen, is beperkt tot de uitzonderingen die zijn genoemd in HR 20 juni 2008 en HR 19 juni 2009, waaronder kort gezegd een nieuwe feitelijke ontwikkeling.
554.4.3 [appellant] heeft zijn partijdeskundige opnieuw ingeschakeld om hem van advies te dienen over de bij de memorie van antwoord gevoegde notitie van Witteveen+Bos van 26 mei 2025 aan de hand waarvan NAM de stellingen van [appellant] bestrijdt. Dit is daarmee een na de memorie van grieven van [appellant] voorgedane nieuwe feitelijke ontwikkeling. Verder had [appellant] in zijn memorie van grieven al een bedrag gevorderd tot vergoeding van zijn eerdere kosten van door hem ingeschakelde partij-deskundige, zodat [appellant] dit deel van zijn vordering met de nieuwe extra kosten wil vermeerderen. NAM heeft zich tegen deze eiswijziging inhoudelijk kunnen verweren en dat ook gedaan. Het hof acht onder deze omstandigheden ook de tweede vermeerdering van eis toelaatbaar.
56Omvang van het hoger beroep
574.4 [appellant] heeft opnieuw hoger beroep ingesteld tegen de tussenvonnissen van 20 mei 2020 en 11 november 2020 en daarvan – ook bij zijn memorie van grieven – de vernietiging gevorderd. Tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep heeft [appellant] , daarnaar gevraagd, meegedeeld dat de gevorderde vernietiging van die vonnissen een verschrijving betreft zodat het hof dat buiten beschouwing laat.
584.5 [appellant] heeft vier bezwaren opgeworpen tegen wat in het vonnis van 8 mei 2024 is overwogen en beslist. Deze bezwaren zien op de in aanmerking te nemen maatstaf, het deskundigenrapport en de afweging van de rechtbank of NAM het in artikel 6:177a BW, zoals dat luidt sinds 1 juli 2023, genoemde vermoeden van causaal verband tussen de gestelde schades en de aanleg of exploitatie van het mijnbouwwerk heeft weerlegd. Het debat van partijen daarover leidt het hof tot de volgende te bespreken onderwerpen die het hof hierna in cursief weergeeft.
59Uitgangspunten
604.6 De rechtbank heeft in het tussenvonnis van 20 mei 2020 geoordeeld dat [appellant] vanwege de door hem gestelde scheurvorming van de woning een beroep toekomt op het wettelijk bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW en dat het aan NAM is om dit bewijsvermoeden te weerleggen. Op grond van deze bepaling wordt vermoed, bij fysieke schade aan gebouwen en werken, die naar haar aard redelijkerwijs schade door beweging van de bodem als gevolg van de aanleg of de exploitatie van een mijnbouwwerk ten behoeve van het winnen van gas uit het Groningenveld of gasopslag bij Norg of de gasopslag bij Grijpskerk zou kunnen zijn, dat die schade is veroorzaakt door de aanleg of de exploitatie van dat mijnbouwwerk.
614.7 Over de weerlegging van het bewijsvermoeden stelt het hof, onder verwijzing naar de prejudiciële uitspraak van de Hoge Raad over aardbevingsschade, het volgende voorop.
624.8 Indien het wettelijk bewijsvermoeden geldt, moet NAM het weerleggen. De Hoge Raad heeft geoordeeld dat een exploitant als NAM dat bewijsvermoeden alleen dan met succes weerlegt, als hij erin slaagt te bewijzen dat de schade niet is veroorzaakt door de aanleg of de exploitatie van het mijnbouwwerk. Voor dat bewijs is niet vereist dat de te bewijzen feiten en omstandigheden onomstotelijk komen vast te staan. Voor bewijs kan volstaan dat de te bewijzen feiten en omstandigheden voldoende aannemelijk worden, maar dat is meer dan dat NAM twijfel zaait over de oorzaak van de schade.
634.9 Bij de beoordeling of het bewijsvermoeden door NAM is weerlegd, is verder van belang dat aan het bouwwerk in beginsel niet de eis mag worden gesteld dat het zonder schade bodembeweging doorstaat. Alleen als het gaat om schade aan een gebouw met een bijzondere kwetsbaarheid en aannemelijk is dat de schade ook zonder bodembeweging op enig moment in de toekomst zou zijn opgetreden, geldt dat de schade niet ‘in conditio sine qua non’-verband staat met bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten. Voor het weerleggen van het bewijsvermoeden is dan ook onvoldoende dat aannemelijk wordt gemaakt dat het bouwwerk een bijzondere kwetsbaarheid heeft.
644.10 Voor zover [appellant] onder verwijzing naar rechtspraak van de Raad van State aanvoert dat in dit geval moet worden uitgegaan van een andere, voor NAM strengere maatstaf – te weten dat NAM het bewijsvermoeden alleen heeft weerlegd als wordt aangetoond dat de schade is te herleiden tot een evidente en autonome oorzaak – volgt het hof, gezien het voorgaande, hem daarin niet.
654.11 In lijn met wat het hof eerder in andere procedures heeft overwogen, is voor het antwoord op de vraag of in een concreet geval bewezen is – dus in de zin van: voldoende aannemelijk gemaakt – dat de schade aan een gebouw niet door bodembeweging als gevolg van gaswinning is veroorzaakt (of verergerd), het volgende van belang.
664.11.1 Indien (al dan niet uit onderzoek volgt dat) trillingen door aardbevingen op de locatie van het gebouw, vanwege bijvoorbeeld de afstand tot de epicentra en/of de kracht van de bevingen, niet zo krachtig zijn geweest dat erdoor schade aan het gebouw kan zijn ontstaan of verergerd, is voldoende aannemelijk dat de schade niet (mede) door aardbevingen kan zijn ontstaan of verergerd.
674.11.2 Indien niet kan worden uitgesloten dat (mede) door trillingen vanwege aardbevingen schade kan zijn ontstaan aan het gebouw, ligt het voorgaande anders, ook als met behulp van de SBR-Trillingsrichtlijn A en de EGMPE-methode of andere, vergelijkbare wiskundige modellen is vastgesteld dat de kans op schade door aardbevingen (zeer) gering is. De met deze methode berekende kans is een voorspellende kans. Een voorspellende kans brengt tot uitdrukking wat bij een bepaalde gebeurtenis (gebeurtenis A) de kans is op een bepaald gevolg (gevolg B). Het geeft in de situatie dat gevolg B zich heeft voorgedaan, geen antwoord op de vraag of dat gevolg veroorzaakt is door gebeurtenis A (of hoe groot de kans is dat dit veroorzaakt is door gebeurtenis A). Die relatie (van gevolg naar oorzaak) kan ook tot uitdrukking worden gebracht in een percentage, de verklarende kans. Dat percentage komt niet overeen met dat van de voorspellende kans. Wanneer de voorspellende kans dat gebeurtenis A tot gevolg B leidt zeer klein is, kan als gevolg B zich eenmaal heeft voorgedaan de verklarende kans dat gevolg B is veroorzaakt door gebeurtenis A toch zeer groot zijn, bijvoorbeeld wanneer er geen aannemelijke alternatieve oorzaken zijn.
684.11.3 In het geval schade door aardbevingen niet op voorhand kan worden uitgesloten, is voor het bewijs dat de schade niet (mede) door aardbevingen is veroorzaakt, in ieder geval het bestaan van een of meer alternatieve mogelijke schadeoorzaken vereist. Bovendien is vereist dat het voldoende aannemelijk is dat de schade door een of meer van die alternatieven is veroorzaakt. Het is aan NAM om inzichtelijk te maken waarom, als de schade op zichzelf ook door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, voldoende aannemelijk is dat de schade door andere schadeoorzaken is veroorzaakt en niet (mede) door aardbevingen.
694.11.4 Hiervoor is steeds het woord ‘mede’ gebruikt. Want, ook als sprake is van meerdere schadeoorzaken en aardbevingen één van die oorzaken is, maar niet voldoende aannemelijk is dat de schade ook zou zijn ontstaan wanneer de aardbevingen als oorzaak worden ‘weggedacht’, is niet bewezen dat de schade niet door aardbevingen is veroorzaakt.
704.11.5 Een en ander is niet beperkt tot schade als gevolg van aardbevingen. Artikel 6:177a BW ziet immers op bodembeweging; dus ook op schade als gevolg van bodemdaling en/of -stijging. Wat hiervoor is beschreven, kan ook daarop worden toegepast, rekening houdend met relevante feitelijke verschillen.
71De noodzaak voor een aanvullend deskundigenbericht
724.12 In het deskundigenbericht van 16 september 2023 (zie 3.7) heeft de deskundige de aan hem gestelde vragen beantwoord, zoals verwoord in het arrest van 5 juli 2022. Daarbij heeft hij betrokken de door partijen gemaakte opmerkingen op zijn conceptbericht. In zijn bericht heeft de deskundige niet betrokken – en ook niet kunnen betrekken – de daarna over zijn bevindingen en conclusies geschreven rapporten van de door [appellant] ingeschakelde partijdeskundige [naam3] van 14 januari 2024, 10 en 12 februari 2025 en diens nader commentaar, zoals verwoord in de akte van [appellant] van 24 november 2025, en evenmin de door NAM verkregen notitie van Witteveen+Bos van 26 mei 2025.
734.13 [appellant] heeft in hoger beroep met verwijzing naar de door hem overgelegde stukken van [naam3] betoogd dat NAM het bewijsvermoeden niet heeft weerlegd. In dat verband is onder meer aangevoerd dat de deskundige van onjuiste feitelijke uitgangspunten is uitgegaan en (mede daardoor) onjuiste berekeningen heeft uitgevoerd en dat daarbij uit het oog is verloren dat de woning in 1915 is gebouwd en nagenoeg 100 jaren schadevrij en zonder constructieve problemen in gebruik is geweest. Volgens NAM heeft de door [appellant] (en zijn partijdeskundige) uitgeoefende kritiek op het deskundigenbericht geen (relevante) grond en is het nodige aan te merken op de door [naam3] gehanteerde methodiek alsook op zijn bevindingen en conclusies, waartoe zij verwijst naar de notitie van Witteveen+Bos.
744.14 Vanwege de specialistische aspecten van het nadere debat van de door partijen geraadpleegde deskundigen heeft het hof, zoals met partijen tijdens de mondelinge behandeling is besproken, behoefte aan nadere voorlichting en nadere beantwoording door de deskundige van de eerder aan hem gestelde vragen, die - voor alle duidelijkheid - volledig worden gehandhaafd. Het hof wil in dat verband dat de deskundige reageert op de rapporten en het commentaar van [naam3] en de notitie van Witteveen+Bos en daarbij verwoordt of, en zo ja in welk opzicht en om welke redenen, de eerder door hem gegeven antwoorden aanpassing behoeven.
754.15 Gelet op wat hiervoor in rechtsoverwegingen 4.11 tot en met 4.11.5 is overwogen, heeft het hof er verder behoefte aan dat de deskundige de meerbedoelde vragen beantwoordt – en daarmee de door hem vastgestelde schade beoordeelt – zonder (behulp van) de kansberekening als verwoord in en voorafgaand aan zijn tussenconclusies 2 en 3 en in paragraaf C.1. (pagina 120) van zijn deskundigenbericht, en een en ander zo nodig bijstelt. Het hof vraagt de deskundige dus om de gestelde vragen (in elk geval ook en afzonderlijk) te beantwoorden zonder daarbij gebruik te maken van gegevens die (mede) gebaseerd zijn op voorspellende kansen (vgl. ook hierboven, in 4.11.2). Verder vraagt het hof aan de deskundige om, in het geval hij van oordeel is dat de (verklarende) kans dat de schade veroorzaakt is door de gaswinning, dusdanig klein is dat die gaswinning als schadeoorzaak redelijkerwijs dient te worden uitgesloten, dat nader toe te lichten en te onderbouwen.
764.16 [appellant] heeft in reactie op de door het hof tijdens de mondelinge behandeling geuite behoefte aan een aanvullend deskundigenbericht, nog aangevoerd dat NAM zijns inziens daarmee ten onrechte opnieuw een kans wordt gegeven om bewijs te leveren en dat daarmee in feite [appellant] in strijd met het wettelijk bewijsvermoeden wordt belast met het bewijs van zijn schade en de aansprakelijkheid van NAM daarvoor. Het hof kan [appellant] daarin niet volgen. Gezien het (nadere) debat van partijen over oorzaak van de door [appellant] gestelde schade, dat zij hebben bijgezet met reacties van door hen geraadpleegde deskundigen, heeft het hof behoefte aan nadere voorlichting en advies en dat is de reden om een nader deskundigenbericht in te winnen, wat ook zijn discretionaire bevoegdheid is. Daarmee heeft het hof geen bewijsoordeel gegeven en evenmin iets afgedaan aan wat in de rechtsoverwegingen 4.6 en volgende is overwogen.
774.17 Het hof zal NAM belasten met het voorschot op de kosten van de deskundige. De te benoemen deskundige, die zich bereid heeft verklaard een aanvullend bericht uit te brengen, heeft aangegeven eerst het dossier te willen ontvangen voordat hij een voorstel kan doen voor het voorschot op zijn kosten. Om die reden zal het hof dat voorschot nog niet in dit tussenarrest vaststellen. Dat zal in een latere beslissing gebeuren, nadat partijen ook op het voorstel van de deskundige hebben kunnen reageren. In die latere beslissing zal ook bepaald worden op welke termijn de deskundige zijn onderzoek moet afronden. De deskundige zal ook daarover na bestudering van het dossier een voorstel doen.
784.18 Nadat de deskundige zijn aanvullend deskundigenbericht heeft ingeleverd en partijen daarop hebben kunnen reageren met memories na deskundigenbericht, zal het hof bezien of een nadere mondelinge behandeling van de zaak is aangewezen en of het dienstig is dat de deskundige bij die mondelinge behandeling aanwezig is om zijn aanvullend bericht verder toe te lichten en/of daarover vragen te beantwoorden. De deskundige moet daarmee bij zijn voorstel voor een voorschot op zijn kosten rekening houden.
794.19 In afwachting van een en ander zal iedere verdere beslissing worden aangehouden.
805De beslissing
81Het hof:
82de benoeming
835.1 Het hof benoemt tot deskundige:
84de heer ing. [naam2],
85verbonden aan [bedrijf] B.V.
86Postadres: [adres3] [postcode+plaats]
87Telefoonnummer: [telefoonnummer1]
88Mobiel: [telefoonnummer2]
89E-mailadres: [emailadres]
90om een nader onderzoek in te stellen en nader schriftelijk bericht uit te brengen over de eerder in deze procedure aan hem gestelde vragen en om daarbij in aanmerking te nemen wat in rechtsoverweging 4.15 van dit arrest is overwogen, en om in de beoordeling te betrekken en te reageren op de reacties van de partijdeskundigen als aangeduid rechtsoverweging 4.12 van dit arrest.
915.2 Het hof zal het voorschot op de kosten van de deskundige bepalen nadat de deskundige daarover een voorstel heeft gedaan en partijen op dat voorstel hebben gereageerd. NAM moet het voorschot betalen.
92aanwijzingen voor de deskundige
935.3 Pas als de griffier heeft laten weten dat het voorschot is betaald, hoeft de deskundige met het onderzoek te beginnen.
945.4 De deskundige moet schriftelijk antwoorden op de hiervoor geformuleerde vragen.
955.5 Bij de uitvoering van het onderzoek moet de deskundige de Leidraad deskundige in civiele zaken volgen die is gepubliceerd op www.rechtspraak.nl.
965.6 Als de deskundige vragen heeft, kan hij die stellen aan mr. W.F. Boele als raadsheer-commissaris.
975.7 Het hof zal in een latere beslissing bepalen wanneer het deskundigenbericht moet worden ingeleverd.
98aanwijzingen voor partijen
995.8 Het Landelijke Dienstencentrum voor de Rechtspraak zal nadat het voorschot is vastgesteld aan NAM een voorschotfactuur sturen. Dit voorschot moet binnen 4 weken na de datum op de factuur zijn betaald.
1005.9 [appellant] moet aan de deskundige een (digitale) kopie van het dossier sturen. De griffier stuurt de deskundige een kopie van dit arrest.
1015.10 Partijen moeten de deskundige de inlichtingen geven waarom deze vraagt.
1025.11 Iedere verdere beslissing wordt aangehouden.
103Dit arrest is gewezen door mrs. W.F. Boele, A.A.J. Smelt en H. Mollema-De Jong, en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 20 januari 2026.
105[1] De vonnissen van 20 mei 2020 en 11 november 2020 zijn niet gepubliceerd.
106[2] Dit vonnis is gepubliceerd onder ECLI:NL:RBNNE:2024:1780.
107[3] Dit arrest is gepubliceerd onder ECLI:NL:GHARL:2022:5750.
108[4] ECLI:NL:HR:2008:BC4959.
109[5] ECLI:NL:HR:2009:BI8771.
110[6] HR 19 juli 2019, ECLI:NL:HR:2019:1278, rov. 2.9.7 en 2.10.11.
111[7] Zie ook HR 16 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:182, NJ 2018/394, m.nt. E. Verhulp, rov. 3.4.3 (met verwijzing, vergelijkenderwijs, naar de conclusie van A-G De Bock (ECLI:NL:PHR:2017:1058, nrs. 3.24-3. 25 en 3.27-3.29) en zie ook de conclusie van A-G De Bock (ECLI:NL:PHR:2024:1260, nrs. 4.26 en 4.27) bij HR 7 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:190.
112[8] Zie rov. 4.6 van het arrest van 24 juni 2025 (ECLI:NL:GHARL:2025:3971).